میم‌های ترجمه‌ای: تحلیل نظریه‌های ترجمه از منظر میمِتیک - کمیلی, مصطفی (فصلنامه مطالعات ترجمه ایران, 2021)
نظریۀ میمِتیک همتای فرهنگی ژنتیک در علوم زیستی است که در آن میم‌ها جایگزین ژن‌ها شده‌اند و به بررسی انتقال، تکامل و شباهت‌های عناصر فکری و فرهنگی در میان جوامع انسانی می‌پردازد. این مقاله می‌کوشد تا این نظریه را برای تحلیل نظریه‌های ترجمه به‌کار گیرد و برای این منظور، برخی از نظریات فلاسفه و نظریه‌پردازان متأخر اروپا شامل جرج اشتاینر، فرانز روزانزویگ، پل ریکور و والتر بنجامین را مورد مداقه قرار می‌دهد. بررسی برخی از آثار این متفکران، به‌وضوح به وجود برخی از رشته‌ها و عناصر فکری مشترک که تشکیل‌دهندۀ بخشی از هسته‌های بنیادین فکری آن‌هاست دلالت دارد. بر این پایه، فهرستی از میم‌های ترجمه‌ای پیشنهاد و جلوه و رخنمون آن‌ها در آثار متفکران مذکور به بحث گذاشته شد. وجود هسته‌های بنیادین فکری مشترک در کنار گسترۀ زمانی، جغرافیایی و ایدئولوژیک نسبتاً پهناوری که متفکران مورد نظر به آن تعلق دارند، مؤید وجود میم‌های ترجمه‌ای و نیز اثبات ثمرآفرین بودن کاربرد نظریۀ میمِتیک به‌عنوان دریچۀ جدیدی در تحلیل نظریه‌های ترجمه است. همچنین، این پژوهش شباهت‌های حیرت‌انگیزی میان برخی از میم‌های پیشنهادی با آموزه‌های عرفان یهودی (کابالا) یافت که می‌تواند در کنار تأیید ایدئولوژی‌محور بودن نظریۀ ترجمه، بر خاستگاه مشترک این میم‌ها نیز دلالت داشته باشد.